Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, μέρος 2ο: Οι αιματοβαμμένοι τάφροι του Σομ

Γαλλικό ιππικό διασχίζει ένα ρεύμα στο μέτωπο της Μάχης του Σομ
 
Σε μια από τις πιο θανατηφόρες μάχες στην ανθρώπινη ιστορία, ένα εκατομμύριο στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους στη μάχη του Σομ, καθώς οι Βρετανοί και οι Γάλλοι προσπάθησαν να επιταχύνουν ανεπιτυχώς το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου.

Μέχρι το τέλος του 1915, ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος είχε καταστρέψει τον πλανήτη για σχεδόν 1,5 χρόνο, με τον περισσότερο καιρό, οι δύο αντίπαλοι σχηματισμοί να βρίσκονται σε αδιέξοδο. Το μακρύ και θανατηφόρο αδιέξοδο είχε ωθήσει τους ηγέτες των συμμαχικών κρατών να πραγματοποιήσουν αρκετές διασκέψεις για να συντονίσουν τις προσπάθειές τους και να εργαστούν μαζί για να τερματίσουν τελικά τον πόλεμο και να νικήσουν τους Γερμανούς. 

Τον Ιούλιο του '16, ο Βρετανός στρατηγός σερ Ντάγκλας Χέιγκ ένωσε τις δυνάμεις του με τον Γάλλο διοικητή στρατηγό Ζοζέφ Ζοφρ για να εξαπολύσει μια μεγάλη γαλλο-βρετανική συνδυασμένη αντεπίθεση, γνωστή ως η Μάχη του Σομ, με την ελπίδα να ανακτήσει το χαμένο έδαφος.

Η επίθεση του Σομ διήρκεσε 4 μήνες και έμελλε να γίνει μια από τις πιο φωτεινές αλλά και σκοτεινές εποχές στη βρετανική στρατιωτική ιστορία. Μέχρι το τέλος της μάχης, περισσότεροι από 1 εκατομμύριο στρατιώτες θα σκοτώνονταν ή θα τραυματίζονταν και τελικά οι Βρετανοί δε θα κατάφερνα πολλά. Είχε όμως σημάνει η αρχή του τέλους του Μεγάλου Πολέμου.

Προς τη Μάχη του Σομ
 
Το σύνταγμα των διάσημων αλπινιστών ποδηλατιστών
 
Ο Βρετανός στρατηγός σερ Χέιγκ, ο οποίος ήταν διοικητής της Βρετανικής Εκστρατευτικής Δύναμης, εξαπέλυσε την κοινή βρετανική και γαλλική επίθεση στον ποταμό Σομ πριν από το προτιμώμενο σχέδιο -που είχε προτείνει ο ίδιος- λόγω της επισφαλής κατάστασης του γαλλικού στρατού στο Βερντέν. Σύμφωνα με ορισμένες αναφορές, ο Χέιγκ είχε προτιμήσει να μην επιτεθεί στο Σομ, αλλά αντ' αυτού, αργότερα τον ίδιο χρόνο, σχεδίαζε να επιτεθεί στην Φλάνδρα.

Λόγω όμως των τεράστιων απωλειών της Γαλλίας, οι στρατηγικές έπρεπε να αλλάξουν. Ακόμη και με την αναθεωρημένη στρατηγική, ο Χέιγκ ήθελε να περιμένει μέχρι το τέλος του καλοκαιριού για να ξεκινήσει τις προσπάθειές του στον Σομ και να δώσει στις δυνάμεις του περισσότερο χρόνο για εκπαίδευση και προετοιμασία. Όμως η κατάσταση στο Βερντέν, που πλέον είχε ξεπεράσει τους 10 μήνες σε διάρκεια, ήταν τρομερή.
 
Βρετανικά στρατεύματα που ξεκουράζονται σε μια γερμανική τάφρο που κατέλαβαν
 
Στα προσωπικά του έγγραφα, ο Χέιγκ έγραψε για τις εκκλήσεις για βοήθεια που είχε λάβει από τον Γάλλο στρατηγό Τζοφρ.

"Οι Γάλλοι είχαν αντέξει μόνοι τους για τρεις μήνες όλο το βάρος των γερμανικών επιθέσεων στο Βερντέν ... Αν αυτό συνεχιζόταν, ο γαλλικός στρατός θα καταστρεφόταν. [Ο Τζοφρ], επομένως, ήταν της άποψης ότι η 1η Ιουλίου ήταν η τελευταία ημερομηνία για τη συνδυασμένη επίθεση Βρετανών και Γάλλων", σημείωσε ο Βρετανός στρατηγός.

Μάλιστα, κατά τη διάρκεια εκείνης της συνάντησης, ο στρατηγός Τζοφρ φώναξε στους Βρετανούς αξιωματούχους ότι "ο γαλλικός στρατός θα έπαυε να υπάρχει" λόγω των απωλειών του στο Βερντέν, αν δεν λάμβανε σύντομα βοήθεια.
 
Νεκρός ασυρματιστής
 
Μετά από πολλές συζητήσεις και πιέσεις από Γάλλους ηγέτες, συμφωνήθηκε ότι η 1η Ιουλίου 1916, ήταν η βασική ημερομηνία για να ξεκινήσει μια συνδυασμένη επίθεση Βρετανών και Γάλλων εναντίον των Γερμανών στη Μάχη του Σομ.

Το μειονέκτημα της προγραμματισμένης επίθεσης, η οποία προχωρούσε πολύ νωρίτερα απ' ό, τι είχε προβλέψει ο Χέιγκ, ήταν ότι τα βρετανικά στρατεύματα που θα συμμετείχαν στη μάχη ήταν σχεδόν ανεκπαίδευτα.

Σε σύγκριση με τα γαλλικά στρατεύματα, τα οποία είχαν περάσει από υποχρεωτική θητεία πριν από τον πόλεμο, οι Άγγλοι στρατιώτες ήταν νεοσύλλεκτοι. Αυτό όμως που τους έλειπε στην εκπαίδευση το αντιστάθμισαν σε αριθμούς. Μέχρι το '14, ο βρετανικός στρατός ανερχόταν σε περίπου 250.000 στρατιώτες. Μέχρι να ξεκινήσει η επίθεση στο Σομ, ο αριθμός των βρετανικών στρατευμάτων στη μάχη είχε αυξηθεί σε πάνω από 1,5 εκατομμύριο.
 
"Μακάρι να έχει καλό τέλος"
 
Ένα ενδιαφέρον γεγονός για τη μάχη του Σομ είναι ότι ο βρετανικός στρατός αποτελούταν από ένα μείγμα εκπαιδευμένων στρατιωτών σε συνδυασμό με εθελοντικές μονάδες. Μερικά από αυτά τα εθελοντικά στρατεύματα συγκεντρώθηκαν στα λεγόμενα "Pal’s Battalions" (Τάγματα του Παλ), στα οποία ομάδες φίλων από την ίδια πόλη ή περιοχή κατατάσσονταν, εκπαιδεύονταν και πολεμούσαν μαζί. Αυτή η προσέγγιση ήταν το κλειδί για την ταχεία ανάπτυξη του βρετανικού στρατού.

Επιπλέον, οι βρετανικές δυνάμεις που συνέκλιναν στο Σομ περιελάμβανε μονάδες από όλη την ευρύτερη βρετανική αυτοκρατορία, συγκεκριμένα από τον Καναδά, τη Νέα Ζηλανδία, τη Νότια Αφρική και την Ινδία.

Η πιο αιματηρή μάχη του Μεγάλου Πολέμου
 
Στρατιώτες που ξεκουράζονται πριν την μάχη

Η 1η Ιουλίου του '16, παραμένει η πιο αιματηρή ημέρα σε ολόκληρη την ιστορία των βρετανικών ενόπλων δυνάμεων. Ήταν η μέρα που ξεκίνησε η μάχη στον ποταμό Σομ στη Γαλλία.

Η σύγκρουση ξεκίνησε με πυρά πυροβολικού, το οποίο έβαλλε ασταμάτητα κατά των Γερμανών μέχρι τις 7:30 το πρωί, την ώρα που είχε οριστεί η γαλλο-βρετανική επίθεση.

Στη συνέχεια, τα βαριά όπλα άλλαξαν το βεληνεκές τους για να βάλλουν ακόμα πιο πίσω στο γερμανικό έδαφος, ενώ 100.000 άνδρες της 4ης Στρατιάς του στρατηγού Λόρδου Rawlinson πέρασαν τα χαρακώματα και διέσχισαν το έδαφος προς την γερμανική πρώτη γραμμή, την οποία πίστευαν ότι σίγουρα είχε συντριβεί από το μπαράζ των βολών του πυροβολικού διάρκειας μιας εβδομάδας.
 
Στρατιώτες προσπαθούν να μετακινήσουν ένα βαρύ πυροβόλο μέσα στη λάσπη
 
Όμως οι Γερμανοί, έμπειροι στην αμυντική τακτική, είχαν σκάψει βαθιά. Οι γραμμές τους ενισχύθηκαν από υπόγεια καταφύγια που οι σύμμαχοι πίστευαν ότι θα είχαν διαλυθεί από το πυροβολικό. Πολλά όμως από αυτά άντεξαν και οι Γερμανοί ήταν έτοιμοι να πολεμήσουν. Όταν το πυροβολικό άλλαξε στόχους και άρχισε η προέλαση του πεζικού, οι Γερμανοί πολυβολητές ήταν ακόμα ζωντανοί και έτοιμοι να δεχτούν την επίθεση.

Ενώ λίγες γαλλο-βρετανικές μονάδες πέτυχαν τους στόχους τους, ιδιαίτερα οι πιο έμπειρες γαλλικές μονάδες, ο στρατός στο σύνολό του δεν μπορούσε να προχωρήσει πολύ και οι μονάδες που προχώρησαν βρέθηκαν απομονωμένες. Η πιο αιματηρή μέρα στη βρετανική στρατιωτική ιστορία απέφερε τρία επιπλέον τετραγωνικά μίλια γης στις συμμαχικές δυνάμεις.
 
Τραυματισμένοι στρατιώτες που περιμένουν να μεταφερθούν

Οι ιστορικοί καταγράφουν ότι μετά την πρώτη ημέρα της μάχης στο Σομ, πολλοί Βρετανοί διοικητές τρομοκρατήθηκαν από τις απώλειες και σκόπευαν να εγκαταλείψουν την επίθεση. Όμως ο Χέιγκ, με την επικείμενη καταστροφή του γαλλικού στρατού στο Βερντέν στο μυαλό του, θεώρησε ότι η προσπάθεια έπρεπε να συνεχιστεί.

Η Βρετανία δεν μπορούσε να κερδίσει τον πόλεμο μόνη της και οι επείγουσες εκκλήσεις του Τζοφρ και των Γάλλων στρατηγών Πετέν και Νιβέλ που είχαν κολλήσει στο Βερντέν κατέστησαν σαφές ότι η Γαλλία θα χανόταν αν οι Γερμανοί μπορούσαν και συγκέντρωναν όλη τους τη δύναμη εκεί.
 
Τρία πυροβόλα βάλλουν ταυτόχρονα
 
Μέχρι το τέλος της πρώτης ημέρας στον Σομ, 57.000 Βρετανοί στρατιώτες ήταν θύματα πολέμου, ενώ 19.240 ήταν νεκροί, σχεδόν το 60% της επιτιθέμενης δύναμης!

Αλήθειες για τη μάχη του Σομ: Ο απολογισμός των νεκρών
 
Τμήμα του βρετανικού ιππικού περνά μπροστά από τα ερείπια του καθεδρικού ναού του Άλμπερτ κατά τη δεύτερη μάχη του Σομ
 
Οι Βρετανοί υπέστησαν περίπου 420.000 απώλειες -συμπεριλαμβανομένων 125.000 νεκρών-, οι Γάλλοι περίπου 200.000, ενώ ο γερμανικός στρατός περίπου 500.000.
 
Το βρετανικό άρμα μάχης Mark I πολέμησε για πρώτη φορά στον Σομ. Τα τανκ ήταν ακόμα νέα τεχνολογία.
 
Ένα σημαντικό γεγονός για τη μάχη του Σομ είναι ότι σ' αυτή τη μάχη εισήχθησαν σημαντικές νέες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένης της πρώτης χρήσης αρμάτων μάχης.
 
Ένας πίθηκος-μασκότ στην πλάτη ενός αλόγου.
 
Αυστραλιανά στρατεύματα που επιστρέφουν από τα χαρακώματα με τη μασκότ τους, ένα μικρό λευκό σκυλί.
 
Η μάχη δίπλα στο ποτάμι σηματοδότησε επίσης τον πρώτο αμερικανικό θάνατο του Α' Παγκοσμίου Πολέμου -αν και οι ΗΠΑ συμμετείχαν στον πόλεμο πολύ αργότερα, το '17. Ο  Harry Butters συμμετείχε στον βρετανικό στρατό μόνος του και υπηρετούσε ως αξιωματικός γραμμής. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Τσόρτσιλ είχε ακούσει την ιστορία του Butters και κάλεσε τον νεαρό υπολοχαγό σε ένα προσωπικό δείπνο, όπου ο Αμερικανός ομολόγησε ότι συμμετείχε στον πόλεμο λέγοντας ψέματα για τον τόπο γέννησής του και προσποιούμενος ότι ήταν Βρετανός. Αργότερα, ο Τσόρτσιλ έγραψε ένα επιμνημόσυνο για τους Butters, "Συνειδητοποιούμε την ευγένειά του να έρθει προς βοήθεια μιας άλλης χώρας, εξ ολοκλήρου με δική του βούληση". 
 
Γερμανικά στρατεύματα στα χαρακώματα στο Σομ.
 
Παρά την όλη την αιματοχυσία της εκστρατείας, η μέγιστη προέλαση των γαλλο-βρετανικών δυνάμεων κατά τη διάρκεια της μάχης δεν ήταν περισσότερο από 6 μίλια μέσα στο γερμανικό έδαφος. Η σύγκρουση έληξε χωρίς σαφή νίκη, όπως έκαναν τόσες πολλές μάχες κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου, και οι διοικητές, ιδιαίτερα ο στρατηγός Χέιγκ, έμειναν στην ιστορία με αμφιλεγόμενη φήμη.

Μετά τον πόλεμο, πολλοί αμφισβήτησαν τις αποφάσεις που ελήφθησαν από διοικητές όπως ο Χέιγκ που οδήγησαν στο χειρότερο λουτρό αίματος των Βρετανών κατά τη μάχη του Σομ. Η μάχη απλά τελείωσε όταν ο Χέιγκ αποφάσισε ότι τα στρατεύματά του είχαν δει αρκετή δράση και κάλεσε κατάπαυση πυρός σε τυχόν περαιτέρω επιθέσεις στην περιοχή. Οι Γερμανοί, εξίσου εξουθενωμένοι και συντετριμμένοι από μεγάλες απώλειες, δεν τους καταδίωξαν.
 
Το 90% του τάγματος από τη Νέα γη του Καναδά, σκοτώθηκε την ημέρα έναρξης της μάχης
 
Ωστόσο, οι γερμανικές δυνάμεις είχαν ακινητοποιηθεί. Η μάχη του Σομ είχε εξαντλήσει σημαντικά τις βρετανικές δυνάμεις, αλλά είχε και μεγάλο αντίκτυπο στις γερμανικές μονάδες και τους πόρους, πολλά από τα οποία είχαν αφαιρεθεί από τα στρατεύματά τους στο Βερντέν.

Όμως, το πιο σημαντικό ήταν ότι η εκστρατεία στον Σομ είχε τουλάχιστον καταφέρει να σώσει ό, τι είχε απομείνει από τον γαλλικό στρατό στο νότο.

Οι επιζώντες Βρετανοί στρατιώτες εμφανίστηκαν ως σκληροτράχηλοι βετεράνοι με μια νέα κατανόηση των τεχνολογιών του σύγχρονου πολέμου και των τακτικών που έπρεπε να χρησιμοποιήσουν για να κερδίσουν τελικά τον πόλεμο δύο χρόνια αργότερα.

Από αυτή την άποψη, ενώ το κόστος ήταν τεράστιο και το αποτέλεσμα κάθε άλλο παρά λαμπρό, η μάχη του Σομ αναφέρεται από ορισμένους ιστορικούς ως πιθανώς η πιο ουσιαστική και σημαντική "νίκη" που επιτεύχθηκε ποτέ από έναν συνασπισμό στρατευμάτων υπό την ηγεσία της Βρετανίας.

Αξιοσημείωτοι μαχητές στο Σομ
 
Τα βρετανικά στρατεύματα εφορμούν από την τάφρο τους την πρώτη ημέρα της μάχης

Ενώ η Μάχη του Σομ ήταν μία από τις μεγαλύτερες και πιο εμβληματικές του Μεγάλου Πολέμου, μεταξύ των εκατοντάδων χιλιάδων που πολέμησαν εκεί υπήρξαν μερικοί των οποίων η φήμη ή η κακοτυχία ξεπέρασαν τη μάχη.
 
Κατεστραμμένο από το βρετανικό πυροβολικό γερμανικό πολυβολείο
 
Ο πατέρας της Άννα Φρανκ, το νεαρό θύμα του Ολοκαυτώματος με το γνωστό ημερολόγιο, Ότο Φρανκ, πολέμησε για τον γερμανικό στρατό στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και συμμετείχε στη μάχη του Σομ. Ο Φρανκ στρατεύτηκε στον γερμανικό στρατό το '15, υπηρέτησε στο Δυτικό Μέτωπο και τελικά έλαβε προαγωγή σε υπολοχαγό. Στη συνέχεια, πολέμησε δίπλα σε έναν άλλο νεαρό Γερμανό στρατιώτη, το όνομα του οποίου θα συνδεθεί για πάντα με τη μνήμη της οικογένειας Φρανκ: τον δεκανέα Αδόλφο Χίτλερ, ο οποίος τραυματίστηκε κατά τη διάρκεια της μάχης.
 
Στρατιώτες του βρετανικού σώματος πολυβολητών με αντιασφυξιογόνες μάσκες
 
Η έντονη βία στη μάχη του Σομ άφησε επίσης το στίγμα της στον Τόλκιν και, είναι πολλοί αυτοί που πιστεύουν ότι οι αναμνήσεις από τα πεδία της μάχης ήταν καθοριστικής σημασίας για τη δημιουργία του έπους του Άρχοντα των Δαχτυλιδιών. Στην πραγματικότητα, ο Τόλκιν υπηρέτησε για τέσσερις μήνες ως αξιωματικός σε ένα σύνταγμα πεζικού (το 11ο Lancashire Fusiliers) στο Πικαρντί της Γαλλίας. Εμπνευσμένος από τον ηρωισμό των συντρόφων του στο πεδίο της μάχης, οι New York Times έγραψαν ότι τα Χόμπιτ ήταν "μια αντανάκλαση του Άγγλου στρατιώτη", μικρού μεγέθους για να τονίσουν "τον εκπληκτικό και απροσδόκητο ηρωισμό των απλών ανθρώπων".
 
Ολόκληρες πόλεις γύρω από τον Σομ ερημώθηκαν από τις επιθέσεις χλωρίου, φωσγενίου και αερίου μουστάρδας.

Κατά τη διάρκεια της Μάχης του Σομ χάθηκαν πολλές ζωές, αλλά οι θυσίες τους θα συνεχίσουν να αναφέρονται για πολλά χρόνια ακόμα.

από: ati

από Ξωτικό

Δημοσίευση σχολίου

0 Σχόλια